زنجان

از نظر آب و هوایی استان حد فاصل بین آب و هوای صحرایی و آب و هوای مدیترانه ای است ولی با توجه به شرایط خاص کوهستانی می توان آن را اقلیم معتدل کوهستانی به حساب آورد .

در استان زنجان چشمه های طبیعی متعددی وجود دارد که می توان آنها را به دو دسته تقسیم کرد : چشمه های آب معدنی و چشمه هایی که آب آنها نوشیدنی است و مورد مصرف مردم .

رودهای مهم در این استان قزل‌اوزن ، زنجان‌رود ، ابر رود (رود کبیر) است. بلندترین نقطه استان در ارتفاعات تخت سلیمان (بیش از ۳۰۰۰ متر) و کمترین در قزل‌اوزن در گیلان (بیش از ۳۰۰ متر) می‌باشد .

تنوع آب وهوایی این منطقه موجب ایجاد گونه‌های متفاوتی از زندگی جانوری شده است. وجود گونه‌های متفاوتی از حیوانات وحشی و پرندگان مهاجر وجانوران آبزی گردشگران بسیاری را در مواقعی که شکار مجاز است به این منطقه جذب می‌کند. از ۲۵ سال پیش ناحیه بزرگی به نام انگوران از طرف سازمان محیط زیست منطقه حفاظت شده اعلام گردیده است .

از نظر کشاورزی استان زنجان یکی از مراکز عمده تولید غلات می باشد که برنج طارم از جمله مهمترین آنهاست . همچنین حبوبات و سبزیجات و محصولات جالیزی ، محصولات علوفه ای محصولات صنعتی مانند پنبه از محصولات مهم کشاورزی استان به شمار می رود

صنایع دستی استان زنجان عبارتند از : فرش بافی ، گلیم بافی ، جاجیم بافی ، چاقو سازی ، تولید ظرف مسی ، ملیله کاری ، سفال پزی ، شانه تراشی ، قاشق سازی ، منبت کاری ، و نمد مالی و...

زبان گفتاری اکثریت اهالی استان زنجان ترکی آذربایجانی است ولی همسایگی و نزدیکی به پایتخت باعث گرایش به زبان فارسی شده است. در جهات چهارگانه در شمال استان ترکی مخلوط با گیلکی و در شرق متمایل به فارسی در جنوب غربی کردی و در غرب ترکی آذربایجانی و در جنوب استان نیز با گرایش به فارسی و تالشی تکلم می‌کنند .

زنجان

بنای شهر زنجان در کتاب نزهه القلوب منسوب به اردشیر باباکان است و شهین نام داشته نام زنجان عربی‌شده زنگان فارسی است. مردم منطقه هنوز هم تلفظ زنگان را بکار می برند. شهر زنجان در دره زنجان رود از شعب قزل اوزن سفید رود قرار گرفته و سر راه شوسه و خط آهن تهران به تبریز می‌باشد .

این شهر در سال ۶۲۸ هجری قمری در فتنه مغول تخریب شده ، شدت آن به حدی بود که شهر برای مدتی از قید حیات ساقط شد. به ویژه انتخاب سلطانیه به پایتختی در دوران ایلخانی و گسترش شهر مزبور در ایام حکومت غازان خان و خدابنده و اولجایتو در اواخر قرن هفتم هجری قمری، به علت نزدیکی این دو شهر، در متروکه شدن شهر زنجان عامل تعیین کننده‌ای بود، به عبارت دیگر در تمام ایام شکوفایی شهر سلطانیه، شهر زنجان به حالت نیمه ویران باقی مانده است .

ذکر این نکته ضرورت دارد که علت انطباق و احیاء شهر در محل فعلی، مدیون جاذبه‌های شهری منطقه‌ای از جمله وجود سفره‌های آب زیرزمینی و .... بوده است .

در دوران آقا محمد خان قاجار با توسعه نسبی شهر در حد قلعه فعلی که خود از مسیلهای طبیعی الهام گرفته، مجموعه بازار به مثابه قطب واحد اقتصادی، خدماتی و فرهنگی منسجم‌ترین عنصر شهری را به وجود آورده است .

مناطق دیدنی و جازبه های توریستی
آبشارشارشار ، بازار زنجان ، بنای رختشویخانه ، تپه‌های باستانی کرسف ، داش‌کسن ، دربند قاطرچی غار خرمنه‌سر ، غار کتله‌خور ، قلعه بهستان ، گنبد سلطانیه ، مسجد جامع زنجان ، معبد اژدها ، موزه زنجان مقبره حلبی اغلی ، مقبره ملاحسن کاشانی الاصل آملی ، امامزاده البنین ، امام زاده عبدالله ، دوبقعه زید الکبیر ، مسجد و مدرسه سردار ، قلعه حسن صباح ، سرداب عالی ، مسجد النبی ، کاخ چهلستون ، برجهای دوگانه خرقان آرامگاه حمدالله مستوفی ، میمون قلعه ، امامزاده اباذر ، آب انبار حاج کاظم ، آب انبار حکیم تیمچه و قیصریه ، سردرب عالی قاپو ، شبستان حیدریه .

شهرستانهای استان

ابهر ، ایجرود ، خدابنده ، خرمدره ، زنجان ، طارم ، ماه‌نشان ، آب ‌بر، چورزق ، حلب ، خرمدره ، دندی ، زرین‌آباد زرین‌رود ، سجاس ، سلطانیه ، صائین‌قلعه ، قیدار ، گرماب ، هیدج .