طاق بستان

بر سر سراهی سنندج ، کرمانشاه ، همدان و در 9 کیلومتری شمال شهر کرمانشاه طاق بستان قرار دارد ، دو طاق و یک چشمه گوارا که از شهرت و اهمیت خاصی برخوردار است . دو سقف طاق بستان یک اندازه نیستند اما هر دو بهم پیوسته اند ، طاق سمت چپ بزرگتر است . این دو طاق از سنگ خام خاکستری رنگ و در کوه حفر شده اند . خاصیت ویژه این سنگ آنست که نمی گذارد گیاه و سبزه در آن روئیده شود .

حجاری طاق بزرگتر که به پهنای 5/7 متر و ارتفاع حدود 9 متر و به عمق 5/6 متر است متعلق به دوره خسرو پرویز میاشد . جدار عقب آن به دو نقش برجسته صحنه های شکار مزین هستند . در بالای مدخل طاق و در گوشه ی آن دو نقش برجسته خدای پیروزی منقوش است که شباهت به حجاریهای یونانی دارد . نقش فوقانی جدار عقب غار یک صحنه از تاجگذاری را نشان میدهد .

اهورامزدا و زنی در دو طرف خسرو پرویز قرار دارند و هر یک تاجی به وی می دهند این زن را بعضی شیرین می دانند اما باستان شناسان آن را نقش آناهیتا ( ناهید ) می دانند .

نقش زیرین جدار عقب غار خسروپرویز را سوار بر اسب نشان می دهد این مجسمه کاملا برجسته است و تنها پشتش به دیوار چسبیده و برسرش کلاهی زره دار است که تمام صورت و نیمی از بالاتنه اش را می پوشاند . در زیر این زره پاچینی با نقشهای زیبا پوشیده که تا روی ساق پاهایش را فرا گرفته است .

بر روی شانه راست نیزه ای دراز و در دست چپ سپریست که آنرا بر روی خمیدگی قلطان زین قرار داده و در سمت راستش ترکش مملو از تیر است و یال و سینه اسب درشت و کوتاه و هیکلش را زره آهنی پوشانده است . به زره منگوله هائی بزرگ پیوسته می باشد . در انتهای پوزه اسب و ساق پای سوار آثار شکستگی به چشم می خورد این دو قسمت در قدیم بدست بعضی از افراد آسیب دیده است . به هر حال این مجسمه سوار که بر طبق روایات مورخاین و جغرافیانویسان اسلامی ، مجسمه خسرو پرویز و شبدیز اسب معروف اوست . از حیث حسن ترکیب و تناسب و تفصیل جزئیات از شاهکارهای حجاری جهان است . بر دیوار سمت راست غار نقش بر جسته از صحنه شکار گوزن منقوش است و خسرو پرویز سواره در سه جای آن دیده می شود .

در بالا زنی چتری را بر بالای سر او نگه داشته است و در پشت سر وی دسته ای از زنان به حال احترام ایستاده اند و دسته ای دیگر مشغول رامشگری هستند . این تقش از لحاظ شناخت سازهای عهد ساسانی در خور توجه است و تصاویر شیپور و طنبور و چنگ در آن دیده می شود . در وسط این حجاری که به یک تابلو بیشتر شبیه است تصاویری از قبیل چند قایق که اشخاص بی شماری در آن نشسته اند و به نظر زن می باشند .

جنگجویانی که بر فیل سوارند و حیواناتی را شکار کرده اند . و آشپزهائی که به تباخی گوزن ها مشغولند بچشم می خورد .

کلیه تصاویر و نقوش این برجستگی با مهارت و دقت انجام گرفته و جزئی ترین چیزها با ظرافت درست شده است .

در بالای این تابلوی حجاری بسیار نفیس ، متاسفانه در زمان قاجار دستکاریهائی صورت گرفته و تصاویری را حجاری کرده اند که لطمه فراوانی به طاق بستان وارد کرده است ، تصویر یک حاکم خود خواه در زمان قاجار که خواسته است از خود زیر این طاق یادگاری گذاشته باشد .

این حجاری مجسمه محمد علی میرزا پسر فتحعلی شاه قاجار را نشان می دهد . تصویر چنان نامناسب و بی ارزش است که حتی یکی از پادشاهان قاجار ( ناصرالدین شاه در سفرنامه خود در این باب چنین نوشته است :

بالای این صفحه آغاغنی ، خواجه پاشی محمد علی میرزای مرحوم ، که از طوالش گیلان بوده ، زحمت کشیدن صورت مرحوم شاهزاده را نشسته و حشمت الدوله پسرش و پسر کوچکتر را داده است حجاری نموده . خود آغاغنی را هم با هیات مکروه ایستاده در جلوی شاهزاده نقش کرده اند . طوری به او بیفتاده که واقعا مهوع است و طاق را ضایع کرده است و بسکه بد حجاری شده روی اشکال را رنگ آمیزی کرده اند . الحق مایه تضییع طاق شده است .

طاق کوچک طاق بستان که به پهنای 6 متر و به ارتفاع حدود 5 متر و به عمق 5/3 متر می باشد ظاهرا در عهد شاپور ساسانی کنده شده است و بر جدار عقب آن نقش برجسته ای از این پادشاه و پدرش شاپور دوم منقوش می باشد در هر سمت این اشخاص عبارتی با خط پهلوی کنده شده است . به نزدیک این طاق و کمی بالای آن صفحه مسحجر دیگریست که در آن سه تصویر ایستاده میباشد . در طرف راست ارشیر نقش اهورامزدا دیده می شود که تاجی بر سر دارد و رویش به طرف اوست و حلقه نوار دار سلطنت را به وی اعطا می کند .

زیر پای این دو ، شخصی بر زمین افتاده است و پشت سر ارشیر شخصی ایستاده است که هاله ای با شعاعهای تابان گرد سر او دیده می شود پاهایش بر روی گلی است که برگها و لاله اش باز شده و بیشتر منظره درخت سدری شگفته را می نمایاند . این شخص قاعدتلا زرتشت یا خدای مهر ( میترا ) می باشد .

  عکس : آرشیو