کارون

رود کارون پرآب‌ترین و بزرگ‌ترین رودخانه ایران است. این رود با طول ۹۵۰ کیلومتر طولانی‌ترین رود ایران است .

رودخانه کارون تنها رودخانه قابل کشتیرانی در ایران است و در عین حال تنها رودخانه ایرانی است که به آبهای بین المللی واقیانوسهای جهان ارتباط دارد یعنی از یک طرف در خرمشهر از طرق مصب خود به اروند رود(شط العرب) که رودخانه های دجله و فرات از کشور عراق نیز به آن می ریزند وصل می شود واز طرف دیگر خود یعنی رودخانه بهمنشیر به خلیج فارس مربوط می گردد و از آن طریق به اقیانوس هند مرتبط می شود .

رودخانه کارون رودخانه ای است که از نظر ارتفاع سطح آب و عرض و طول و از نظر جریان و گذر آب و عرض و طول مناسب آبخور جهت عبور کشتیهای کوچک بنام لبخ یا مرکب در حد و اندازه رودخانه های دجله و فرات و برای عبور این قبیل کشتیهای کوچک کاملا مناسب است و از این جهت بود که در زمان قاجاریه بشدت مورد توجه انگلیسیها قرار گرفت و آنها که قبلا در رودخانه دجله و فرات سرویس کشتیرانی دایر کرده بودند این سرویس حمل و نقل دریایی را از دجله و فرات به توسط رودخانه کارون تا شهرستان اهواز و حتی تا شهرستان شوشتر نیز بر قرار سازند . آن قسمت از رودخانه کارون که بین بند قیر تا خرمشهر واقع شده و شامل مجموعه آب رودخانه های کارون و دزاست به نام کارون بزرگ خوانده می شود و کشتیرانی فقط تقریبا در همین محدوده از کارون امکان پذیر است طول این مسیر حدود190 کیلومتر است .

در حاشیه این رود تمدن‌های بزرگی از ایران شکل گرفته‌است. سرچشمه شاخه‌های اصلی کارون (ارمند و بازفت)، زردکوه بختیاری در استان چهار محال و بختیاری است ولی شاخه‌های فرعی آن از کوه‌های مختلف سرچشمه می‌گیرند مانند خرسان از دنا در استان کهگیلویه و بویراحمد و دز از ارتفاعات لرستان. این رود، پس از عبور از مناطق کوهستانی و پر پیچ و خم، در منطقه‌ای به نام گتوند وارد دشت خوزستان می‌شود. رود کارون در شمال شوشتر به دو شاخه تقسیم می‌شود که در جنوب شوشتر به یکدیگر متصل می‌شوند. مهم‌ترین شاخهٔ فرعی کارون، رود دز است که در شمال اهواز به کارون ملحق می‌شود. رود کارون در مرز ایران و عراق، به اروندرود پیوسته و روانه خلیج فارس می‌شود.

پیچ و خم‌های موجود در سر راه این رود، خوزستان را به جلگه‌ای بی‌نظیر تبدیل کرده‌است. سدهای مختلفی بر روی این رودخانه ساخته شده‌اند که مهم‌ترین آنها، سدهای کارون ۱، کارون ۳، کارون ۴، مسجد سلیمان و در پایین‌تر، سدهای شوشتر- عقیلی و گتوند می‌باشند.

روزانه ۲۰ هزار متر مکعب آب از رودخانه کرخه توسط کانالی معروف به کانال شهید چمران به رودخانه کارون منتقل می‌شود.

 مصارف كشاورزي و دامداري

كشور ايران يكي از كشورهاي كم آب است و موضوع حداكثر استفاده از منابع آبي در تامين نيازهاي حياتي جامعه مطرح است . بخصوص آنكه حدود سه چهارم آبهاي سطحي كشور در خوزستان جاري است و عمده ترين آنها كارون مي باشد بنابراين علاوه بر اينكه موضوع اولويت بندي مصرف آب اين رودخانه اهميت فوق العاده دارد موضوع اولويت اختصاص آب كارون به مصارف غير كشاورزي و مواد غذايي به صورت جايگزين از ساير نقاط كشور (با توجه به محدوديت هاي آبي ) هم از اعتبار كافي برخوردار نيست . در اينجا به كصارف آبي كشاورزي به عنوان حقابه هاي سنتي كشاورزان و عشاير مقيمو كوچ نشين براي مصارف شرب و كشاورزي و دامداري كه به صورت پمپاژه و يا ساير روشها برداشت مي گردد اشاره مي شود و همچنين نياز آبي كشاورزاني كه نخلستانهاي خود را با استفاده از سيستم آبياري جذر و مدي آبياري مي كنند به منظور لحاظ در برنامه ها خاطر نشان مي گردد .

ضمنا تامين نياز حداقل آبي كه به منظور جلوگيري از پيشروي آب شور خليج فارس كه لازم است در اراضي خوزستان و در رودخانه جريان يابد از ضروريات است . در رابطه با تامين آب مورد نياز نخلستانهائي كه با سيستم جذر و مدي آبياري مي شوند طرحي در جريان است كه آب مورد نياز آنها از طريق كانال آبرساني تامين گردد كه به اين ترتيب ممكن است آبياري نخلستانها با روش قبلي منتفي شده و تامين آب لازم در كارون به اين منظور رفع گردد. در اين صورت تامين آب به منظور جلوگيري از پيشروي آب شور مورد بازنگري قرار مي گيرد .

  منبع : اطلس ایران شناسی

  عکس : آرشیو