|
بنای گنبد جبلیه در مشرق کرمان قرار دارد که به گنبد گیری شهرت دارد .
سابقه تاریخی
درباره این تک
بنای سنگی کرمان
اظهار نظرهای
مختلفی بیان شده
است . افضا بن
ابو حامد کرمانی
در کتاب خود تحت
عنوان عقد العلی
الموقف الا علی
می نویسد
 :
و خندق و لقعه نو
و بعضی از قلعه
کهن از بناه اوست
.
در کتاب مزارات
کرمان تالیف سعید
محرابی معروف به
خطیب که فاصله
سال های 925- 939
ه . ق . تالیف شد
و به گنبدی به
نام جبلیه بر می
خوریم . نویسنده
ضمن شرح حال علی
القدسی عارف بزرگ
می نویسد : مرتبه
بعقب می رفت تا
شمع و فانوس با
جمع کتیر به خدمت
شیخ بردند .
در شرح بناهای
تاریخی کرمان
قدمت این بنا را
به قبل از اسلام
می دانند و معتقد
هستند که احتمالا
ابوعلی محمدبن
الیاس در تعمیر
آن دست داشته است
. دکتر ج کریستی
ویلسن در کتاب
تاریخ صنایع
ایران می نویسد ،
جبال سنگ در
کرمان بنای عجیب
و بزرگی است .
چنان که اسم آن
بر می آید اغلب
به جای آجر از
سنگ ساخته شده و
نظر به گنبد
عظیمی که روی
عمارت کتیر
الاضلاع هشت ضلعی
ساخته شده است در
این دوره بی نظیر
می باشد . گنبد
آن یا دو پوشه
بوده و یا آنکه
سازنده قصد داشته
است که آنرا دو
پوشه بکند به هر
حال از روی علایم
و آثار معلوم می
شود که این بنا
به اتمام نرسیده
است .
نظریه دیگری راجع
به این بنای عجیب
و ساده اما دیدنی
را سر پرستی
سایکس در سفر
نامه اش چنین
آورده است :
ایرانی ها
معتقدند که این
محل مقبره ی یکی
از زرتشتیان بوده
و برخی نیز گویند
مزار سید محمد
تباشیری است ولی
مساله اخیر در
بعضی نقاط مورد
تکذیب است . بدهی
است در موقعی که
این قبرستان را
خراب و ویران
کرده اند سنگ قبر
را برداشته اند و
برای بنای دیگری
به کار برده اند
. از دیگر روایات
محلی مستفاد می
شود که سال ها
پیش ، در یکی از
زوایه های این
معبد سنگ گودی
وجود داشته که
مردم به ویژه
زرتشتیان علاقه
ای مخصوص به آن
داشته و بر سر
این مقبره نذورات
می افشانده اند .
و شمع و کندر دود
می کردند و منقول
است این سنگ در
سیل مهیب کرمان
در سال 1333 شمسی
از میان رفته است
.
مطابق روایات
دیگری قبر دانیال
حکیم مشهور به
پیر مراد ، در
این مکان بوده .
به طوری که نقل
می کنند سال ها
پیش گنج عظیمی در
دل این گنبد بوده
است .
گرچه بنای گنبد
جبلیه تحت شماره
296 و متعلق
بدوره سلجوقی به
ثبت رسیده است و
از طرف دفتر
سازمان ملی حفاظت
آثار باستانی
استان کرمان
تعمیر و حفاظت می
شود اما تاریخ
دقیق و نحوه
کاربرد این بنا
روشن نیست آنچه
که سبک معماری آن
استنباط می شود
بنای مذکور مربوط
به اواخر دوره
ساسانی می باشد
که اوائل اسلام
تعمیر و مرمت شده
است و یا اینکه
در اوائل اسلام
با الهام از
معماری ساسانی
بنا گردیده است .
مشخصات بنا
بنای گنبد جبلیه
هشت ضلعی است که
به ترتیب به 16 و
23 ضلع تبدیل می
شود . سقف گنبد
مدور و جرزهای آن
بدون شالوده ،
روی خاک رس و
زمین بکر بنا
گردیده و اطراف
آنرا قبرستان شهر
کرمان فرا گرفته
است . مصالح به
کار رفته در
دیوار ها با سنگ
لاشه است سقف
گنبد آجری یک
پوشه و ملاط پوشش
سقف گچ و ضخامت
آن از پا گرد با
سه آجر شروع در
تیزی آن به یک
آجر ختم می شود .
اندود داخل گنبد
گچ ساده بوده که
در تیزی قوس ها و
در بالای در گاه
های داخلی دارای
تزئینات ساده است
. که در اصطلاح
قاشقک نامیده می
شود . در بالای
بنا نورگیرهایی
تعبیه شده ارتفاع
بنا حدود 20 متر
و قطر داخلی آن
حدود 11متر است
عرض پی آن در
پایه به 2 متر می
رسد .
|
