|
دریای خزر
دريای خزر
با وسعتی حدود
۴۳۸۰۰۰ كيلومتر مربع بزرگترين
درياچه جهان است كه
بين ايران و كشورهای
روسيه،
تركمنستان،
آذربايجان و
قزاقستان واقع شده است. سواحل
جنوبی آن از
خليج حسينقلي
تا آستارا به خط ساحلی
ايران مربوط است. كهنترين نام
اين درياچه هيركانی
بود و در كتب
خارجی و
نقشهها دريای
كاسپين
ناميده شده است. عمق متوسط اين
دريا در شمال ۶ متر و در نواحی
جنوب و جنوب
غربی حداكثر
۱۰۰۰ متر است.
دریای خزر که در گذشته به نامهایی چون
خاواینسکی، دریای هیرکانیان، دریای
جرجان (گرگان)، بحر مازندران بحر
آبسکون و بحر قانیا، نامیده میشد،
این دریای بسته که در شمال
کوهزایی آلپ- هیمالیا قرار گرفته،
باقیماندهای از دریای پاراتتیس است
که بر پایه پژوهش های زمین شناسان
روسی، حدود 11000 سال پیش، پس از
جدایش از دریاهای سیاه ومدیترانه،
مستقل شده است.
كنارههای اين
دريا عموماً شنزار و پست و صاف است.
خليج قرهبوغاز در شمال شرقي و
خليج گرگان درجنوب شرقي از بريدگیهای
مهّم آن هستند. خليج گرگان توسط
شبه جزيره ميانكاله از دريای
مازندران جداميشود. مرداب انزلی
بوسيله جزيره غازيان از دريا جدا
شده است. دريايی
خزر نقش تعيين كنندهای
در
آب وهوای
ساحل شمال ايران دارد و زيباييهای
بی نظير
مازندران به حفاظت سيستم زیستی
اين دريا بستگی
دارد.درياي خزر شامل سه بخش شمالی،
مركزی و جنوبی
است. سواحل ايرانیدريای
مازندران از آستارا تا گميشان و
دهانه اترك در طول و پهنای
۳ تا بيش از ۳۰ كيلومتر گسترده است.
چشم انداز شمالی
آن را درياینيلگون
و نسبتاً آرام خزر و چشم انداز جنوبیآن
را غير از قسمت غربی
كه عمدتاً مرتفع و مردابی
است،جنگلهای
انبوه دامنههای
البرز تشكيل دادهاند. در فراسوی
جنگلها، قلههای
سر به فلك كشيده و برف گير
البرزقرار دارد كه زيبابی
خاصی به اين
منطقه میبخشد
و پيرامون ساحل را باغات مركبات،
شاليزارها و مزارع
سرسبز پوشانيده و جلوههایی
شگفت و زيبا را پديد آورده است.
مهمّترين محورهای
ساحلی
مازندران كهقابليت توریستی
فوق العادهای
دارند ،
عبارتند از: محور رامسر
، علم ده،
محور علمده ،
بابلسر و محور بابلسر،فرح آباد و
بهشهر.
عمق آن از شمال به جنوب افزایش
مییابد.
میانگین ژرفای
این دریاچه در ناحیه شمالی
کمتر از ۱۰ متر، در بخش میانی
بین ۱۸۰ تا ۷۸۸ متر و در بخش جنوبی
که آبهای کناره ایران را تشکیل
میدهد به ۹۶۰
تا ۱۰۰۰ متر میرسد.
تا ژرفای ۱۰۲۵ متری
نیز در ناحیه جنوبی این دریاچه گزارش
شده است. جهت جریان آب این دریاچه از
سمت شمال غربی به جنوب شرقی است. همین
جهت جریان و ژرفای زیاد آب در کرانههای
ایران که باعث کندی حرکت جریان میشود
منجر به تجمع انواع آلودگیهای این
دریاچه در سواحل ایران به میزانی بیش
از کرانههای دیگر کشورها میشود. این
دریا، محیط زیست گرانبهاترین ماهیهای
دنیا است. در بخش جنوبی دریای
مازندران و رودخانههایی که به آن میریزند
یعنی سواحل مربوط به ایران، ۷۸ گونه و
زیرگونه ماهی یافت میشود. دریای
مازندران یکی از بیهمتاترین بومشناختهای
آبی جهان بوده که محیطی مناسب برای
زندگی و رشد مرغوبترین ماهیهای
خاویاری جهان است. ۹۰ درصد صید ماهیان
خاویاری مختص به این دریا است.
بیش از دو سوم حجم آب دریای خزر در
بخش جنوبی است. نزدیک به یک سوم از آب
در بخش مرکزی و فقط حدود 0.1 درصد به
بخش شمالی تعلق دارد.
به دلیل ناهمگنی ریخت بستر، گسترش
رسوبهای وارده، ناهماهنگ است. سالانه
رودهای وارده، به ویژه ولگا حدود 90
میلیون تن رسوب را وارد دریاچه میکنند
که در آنها، سیلت از همه بیشتر است و
همراه با دیگر انواع (ماسه، رس
کربناتی دانه ریز) ستبرای قابل توجهی
را تشکیل میدهند. ستبرای رسوبات نرم
بستر دریای خزر را از 40 متر در نقاط
شمالی و مرکزی تا حدود 1200 متر در
بخش جنوبی برآورد کردهاند.
شواهد تاریخی نشان داده که سطح آب
دریای خزر، همیشه در نوسان بوده است.
اعداد گزارش شده، متفاوت است در مجموع
به نظر میرسد که بین بالاترین و
پایین ترین سطح آب، 9 متر اختلاف وجود
داشته است به دلیل وسعت زیاد، تغییرات
سطح آب دریا، بر تغییرات آب و هوایی و
حتی پستانداران پیرامون اثرگذار است.
عوامل تاثیرگذار در بالا آمدن سطح
دریا، عبارتند از: عوامل کوتاه مدت
طبیعی (مانند چرخه های آب و هوایی و
افزایش دمای زمین) و عوامل مصنوعی (جلوگیری
از تبخیر در قره بغاز، ورود فاضلاب
شهری).
آب خزر از نوع منیزیم، کلسیم و سولفات
است و میزان نمک های محلول آن بین 12
تا 13 گرم در لیتر است که به تقریب یک
سوم شوری آب دریاهای آزاد و اقیانوس
هاست. شیرین ترین بخش آن مربوط به
نواحی نزدیک به مصب رودخانه ولگا و
شورترین بخش آن مربوط به خلیج قره
بغاز بوده است که در آن تبخیر بیش از
ورودی آب به آن است.
دما در تابستان تقریبا در همه جا
برابر است. ولی در زمستان، بخش شمالی
دریای خزر (دست کم چهار ماه) دمای زیر
صفر دارد و یخبندان است در صورتیکه در
جنوب آن، هیچگاه یخبندان نمیشود و
متوسط دما 9+ درجه سانتیگراد است.
عکس
:
آرشیو
|
