|
دریاچه ارومیه
دریاچه ارومیه که در گذشته (چی چست) و
(کبودان) نام داشته، بزرگترین و
شورترین دریاچه دائمی ایران و یکی از
دریاچه های فوق اشباع از نمک دنیا است
که از این نظر با دریاچه بزرگ نمک
آمریکا شباهت دارد. درازای آن 140 و
پهنای آن بین 15 تا 50 کیلومتر و
مساحت آن بین 5000 تا 6000 کیلومتر
مربع (بر حسب میزان بارش و تبخیر)
است. درپلیو-پلیستوسن، دریاچه ارومیه
تا تبریز و مراغه گسترش داشته اسیت.
این دریاچه در یک فرو نشست کم ژرفای
وسیع با میانگین ژرفای 6 متر قرار
گرفته است. ولی ژرفترین نقطه آن با 13
متر عمق در گوشه شمال غربی جای دارد.
سطح آن نسبت به سطح آب، دریاهای آزاد،
1300 متر بالاتر قرار دارد.
آب این دریاچه بسیار شور بوده و
عمدتاً از رودخانههای زرینهرود،
سیمینهرود، گدار، باراندوز، شهرچای،
نازلو و زولا تغذیه میشود.
حوضهٔ آبریز دریاچه ارومیه، ۵۱٬۸۷۶
کیلومتر مربع است. که پیرامون ۳٪
مساحت کل کشور
ایران
را دربر میگیرد. این حوضه با داشتن
دشتهایی مانند دشت
تبریز،
ارومیه،
مراغه، مهاباد، میاندوآب، نقده،
سلماس، پیرانشهر، آذرشهر و اشنویه،
یکی از کانونهای ارزشمند فعالیت
کشاورزی و دامداری در ایران به شمار
میرود.
دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر دایمی
آسیای غربی است که در شمال غرب
فلات
ایران قرار گرفته است. پارک ملی
دریاچه ارومیه پس از مرداب انزلی، از
جالبترین و نغزترین زیستگاههای
طبیعی جانوران در ایران بهشمار
میرود. این دریاچه در حال حاضر ۲۷
گونه پستاندار، ۲۱۲ گونه پرنده، ۴۱
گونه خزنده، ۷ گونه دوزیست و ۲۶ گونه
ماهی حیات وحش این دریاچه را تشکیل
دادهاست.
آب دریاچهٔ ارومیه بسیار شور و میزان
نمک محلول در آن دو برابر اقیانوسها
است. به این دلیل، هیچ ماهی و نرمتنی
به جز گونههایی از سختپوستان در آن
زندگی نمیکنند و آب آن هیچوقت یخ
نمیزند. شناکنندگان نیز میتوانند بر
روی آب آن شناور بمانند.
آب دریاچهٔ ارومیه از دستهٔ آبهای
کلروره سدیک میباشد و گل دریاچهٔ
ارومیه خمیری سیاهرنگ و جزو گلهای
کلرورهاست که دارای خاصیت درمانی
برای بیماریهایی چون رماتیسم و
آرتروز و بیماریهای زنانه است.
دریاچهٔ ارومیه دارای ۱۰۲ جزیرهاست
که همهٔ آنها از سوی سازمان یونسکو
به عنوان اندوخته طبیعی جهان به ثبت
رسیده است. جزیره اِشک، زیستگاه
پرندگان زیبای کوچگ،ر از جمله مرغ آتش
و تنجه و نیز گوزن زرد ایرانی است.
برای گشت و گذار در دریاچه و
جزیرههای آن میتوان از دو کشتی سهند
و نوح، یا قایقهای گوناگون در بندر
گلمانخانه بهره گرفت.
تاریخچه
نام کهن این دریاچه چیچَست بوده است.
این واژه، واژهایست از زبان اوستایی
و پارسی باستان و تلفظ آن چَئِچَستَ
بوده است. دریاچهٔ چیچست در
اسطورههای ایرانی نقشی بنیادین دارد.
عرصهٔ بسیاری از رویدادهای مهم زندگی
کیخسرو، کرانه این دریاچه بودهاست.
دژ بهمن که کیخسرو در نبردی غولآسا و
سهمگین آن را میگشاید و از چنگ دیوان
بهدر میآورد، در نزدیکی همین دریاچه
بوده و بسیاری از اسطورههای دیگر.
از نگاه زمین شناسی، این حوضه حاصل
عملکرد سامانههای گسل های فشاری،
مانند گسل تبریز زرینه رود است که در
سیستم آبگیری آن نقش اساسی داشتهاند،
از نگاه زمین ساخت صفحه ای، دریاچه
ارومیه، در قسمتی از پهنه خرد شده بین
صفحههای عربستان و ایران و ریز صفحه
های ایران و ترکیه قرار گرفته و
میتوان آن را نوعی دریاچه زمین ساختی
دانست که کوههای بلندی آن را در
برگرفته است.
حدود 35 تا 40 متر نهشتههای نرم
دریاچهای بر روی پی سنگ سخت شده
کرتاسه زیرین و یا سنگهای آهکهای
مارنی میوسن (سازند قم) قرار گرفته
است که با ویژگیهای کنونی، سن دریاچه
را 30 تا 40 هزار سال تعیین میکند.
ولی براساس پادگانههای دریاچهای
پیرامون آن، سن دریاچعه را 400 تا 500
هزار سال برآورد میکنند.
نمونههای گرفته شده از رسوبات نرم
بستر، نشانگر ردیفی از رسوبات هولوسن
است که قسمت های زیرذین آن، بازگوی
محیط های دیرینه از نوع کویری و یا
کفه گلی است. بررسی دانه های گرده
موجود در رسوبات دریاچه، نشان میدهد.
که در طول عمر دریاچه، شرایط خشک
اقلیمی نیز وجود داشته است. بیشتر
نهشته های دریاچه، از نوع شیمیایی
است. وجود بعضی لایه های نازک تخریبی
(کوارتز، کلیت، (پلاژیوکلاز)) و
کائولینیت) نشانگر تغییر موقتی آب و
هوا و شوری دریاچه است. از رسوبات
شیمیایی درچه، آراگونیت بیشترن مقدار
را دارد که به صورت تیغه های نازک و
منظم و یا نامنظم که منظره زیبایی را
نیز نشان میدهند است. ژیپس به صورت
لایه های مستقل وبلورهای درشت در گل و
لای رشد کرده و تشکیل آن در زمانی
بوده که سطح آب به صورت حداقل رسیده
است. کلسیت های موجود آواری است و
همراه آب رودها به دریاچه رسیدهاند و
تغییر مقدار آن نسبت به کوارتز،
نمایانگر تغییرات آب و هوایی است.
گاهی در رسوبات دریاچهای، گل و لای
دولومیتی هم وجود دارد که ممکن است به
شیوه جانشینی تشکیل شده باشند.
نمک طعام و فلدسپارهای پتاسیم دار
کانی فرعی هستند اگرچه در نهشته های
کف، اُ اُلیت دیده نشده، ولی در کرانه
غربی دریاچه، اُاُلیت در حال تشکیل
است. در نهشته ها، اثری از خاکسترهای
آتشفشانی دیده نشده است. در ضمن نمک
مجزا دیده نشده که نشان میدهد دریاچه
هیچ وقت به طور کامل خشک نشده است.
آب دریاچه ارومیه با pH از 2.7 تا 6.7
از نوع کلرید سدیم، منیزیم وسولفات
سدیم و در حالت زیر قلیایی است. تغییر
شوری آب، رابطه عکسی با ژرفای دریاچه
دارد و با افزایش ژرفا، شوری کمتر
میشود. میزان شوری آن در هنگامن
پرآبی 220 گرم در لیتر و در تابستان
تا 280 گرم در لیتر افزایش مییابد.
سطح آب در فصول مختلف تا یک متر در
نوسان است و با همین دلیل در مواقع پر
آب بخش هایی از ساحل آن به زیر آب
میرود. به رغم شوری زیاد، جلبک های
سبز، مانند Oundella، سخت پوستان
Artemia Salina و باکتری ها از
موجودات زنده دریاچه هستند. این
جانداران در دوام دریاچه نقش موثر
دارند و از نابودی آن جلوگیری
میکنند.
منابع
آب دریاچه ارومیه
21 رودخانه دائمي و 7 رود خانه فصلي و
39 مسيل
چشمه هاي داخل درياچه
بارشهاي مستقيم باران و برف
اهميت و
ارزش پارك ملي
ارزش حفاظتي به جهت داشتن انواع گونه
هاي حيات وحش ،ارزش حفاظتي به جهت
داشتن انواع گونه هاي پوشش گياهي در
سطح جزاير ، ايجاد تعادل طبيعي در
منطقه آذربايجان ، ارزش توريستي ،
تفريحي و اجتماعي ، داشتن عناويني
بمانند : پارك ملي ، اندو ختگاه زيست
سپهر و تالاب بين المللي ، ارزش طبي (
لجن درماني ) ، ذخيره گاه زيست سپهر ،
تالاب بين المللي ( ثبت شده در
كنوانسيون رامسر ) .
منبع :
اطلس ایران شناسی
عکس
:
آرشیو
|
