|
نقش رستم
نقش رستم نام مجموعه باستانی در استان
فارس
ایران
است که یادمانهایی از عیلامیان،
هخامنشیان
و
ساسانیان
را در خود جای دادهاست. آرامگاه چند
تن از پادشاهان هخامنشی (از جمله
داریوش بزرگ و خشایارشا)، نقش
برجستههایی از وقایع مهم دوران
ساسانیان (از جمله تاجگذاری اردشیر
بابکان و پیروزی شاپور اول بر
امپراتوران روم)، بنایی موسوم به کعبه
زرتشت و نقشبرجسته ویران
شدهای از دوران عیلامیان در
نقش رستم قرار دارد.
نقش رستم در فاصله ۶ و نیم کیلومتری
از
تخت جمشید واقع شدهاست و نام آن
مانند نامهای تخت جمشید، نقش رجب و
بسیاری نامهای مکانهای تاریخی دیگر،
ارتباط مستقیم تاریخی با آثار موجود
در آن ندارد.
آرامگاه چهار شاه هخامنشی در نقش رستم
جای گرفتهاست. هر چهار آرامگاه شکلی
صلیبی دارند و در دل کوه با ارتفاع
قابل توجهی از سطح زمین قرار دارند.
فضای خارجی آرامگاه ها كه عموماً
مشابه هم هستند ، دارای مشخصات زیر
است:
نقش برجسته پادشاه كه كمانی در دست
دارد، در بالای سكو مشهود است؛ این
كمان نشانه قدرت است. در برابر پادشاه،
نقش اهورامزدا دیده می شود. در این
نقش برجسته دو آتشدان تصویر شده اند
كه آتش مقدس در آنها در حال سوختن است.
در گوشه سمت راست بالای تصویر، نقش
ماه مشاهده می شود كه ناپایداری جهان
را نشان می دهد.
در پایین سكو، نمایندگان ملل تابعه،
تخت شاهی را با دستان خود نگه داشته
اند.
ستون هایی نیز دیده می شود كه سر ستون
آنها، دارای گاو دو سر مانند سر ستون
های تخت جمشید است. تعدادی شیر غـّران
در پایین نقش ها دیده می شود كه با یك
دسته نیلوفر آبی (لوتوس) تزیین شده
است.
درِ ورودی آرامگاه ها به شكل مربع است.
این درها در دوران باستان قفل می شدند.
برای این كار دو قطعه سنگ بزرگ در پشت
آنها قرار می گرفت و به این وسیله مهر
می شد. شكل آرامگاه ها نیز مشابه است.
تنها تفاوت آرامگاه داریوش كبیر در
كتیبه های میخی و آرامی آن است . در
این كتیبه ، داریوش، اهورامزدا را
ستایش می كند و فتوحات خود را بر می
شمارد و از اندیشه های خود سخن می
گوید.
راهروی داخل آرامگاه داریوش كبیر به
درازای 72/18 و پهنای 70/3 متر است.
در این آرامگاه نـُه تابوت سنگی وجود
دارد كه در یك ردیف در سنگ كنده شده و
به داریوش كبیر، ملكه و سایر بستگان
او تعلق دارد. درازا، ژرفا و پهنای
این تابوت ها 10/2 × 05/1× 05/1 متر و
ضخامت ( سنگ ) هر یك 5/17 سانتیمتر
است. سرپوش هر یك از تابوت ها را قطعه
سنگ بزرگی تشكیل می دهد
آرامگاه
داریوش اول
از بین چهار آرامگاه موجود، فقط این
آرامگاه کتیبه دارد و تعلق آن به
داریوش اول محرز است. در شاخه بالایی
آرامگاه، شاه با لباس پارسی و کمان به
دست بر روی سکویی سه پله ایستاده و در
حال انجام مراسمی است که میتواند
شاهی یا مذهبی باشد. تصویر فروهر یا
به عقیدهای اهورا مزدا در بالای سر و
پیشاپیش پادشاه قرار گرفتهاست و شاه
دست خود را به علامت احترام رو به این
تصویر گرفته. سی تن از نمایندگان
قبایل مختلف تخت شاهی و سکوی سه پله
روی آن را حمل میکنند.
در قسمت میانی آرامگاه حفرهای وجود
دارد که ورودی آن مشابه درها و
سرستونهای هخامنشی در سنگ حجاری شده
و نمایی از یک ساختمان مشابه
ساختمانهای تختجمشید را نشان
میدهد.
درون حفرهٔ آرامگاه سه اتاقک در دل
کوه کنده شدهاست که در هر یک سه گور
صندوق مانند قرار دارد. تمام این
اتاقکها و گورها خالیاند و احتمالاً
توسط لشکر اسکندر غارت شدهاند.
آرامگاه
خشایارشا
این آرامگاه در سمت راست آرامگاه
داریوش اول قرار گرفته و بجز فقدان
کتیبه و برخی اختلافهای جزئی در
نقشهای برجسته، کاملاً مشابه آن
آرامگاه است. از میان آرامگاههای
چهارگانه مورد بحث، آرامگاه خشایارشا
بهتر از همه حفظ شدهاست و جزئیات
سنگتراشیهای آن سالم ماندهاند.
معماری داخل حفرهٔ آرامگاه با آرامگاه
داریوش اول تفاوتهای اساسی دارد.
آرامگاه
اردشیر اول
این آرامگاه در سمت چپ آرامگاه داریوش
اول واقع شدهاست و حجاری آن در
مقایسه با دو آرامگاه پیشین بسیار بیدقت
است.
آرامگاه
داریوش دوم
این آرامگاه غربیترین (منتهی الیه
سمت چپ) آرامگاه هخامنشی نقش رستم است
و آن را به داریوش دوم منتسب میدانند.
در برابر كوه نقش رستم، در قسمتی گود،
ساختمان مكعب بسیار زیبایی قرار داد
كه آن را كعبه زرتشت، پیامبر ایران
باستان می نامند.این ساختمان بسیار
هنرمندانه از قطعات بزرگ سنگ، بنا شده
است. مهارت و دقتی كه در برش و حجاری
سنگ های حجیم سفید و سیاه به كار رفته
است، استادی هنرمندان و سبك معماری
دوران هخامنشی را به خوبی نشان می دهد.
یك ردیف پلكان در جلوی این بنا وجود
داشت. از میان این 30 پله، پله های
بالایی توسط افراد ناآگاه تخریب شده
است. در بالای ساختمان كعبه زرتشت،
اتاقی در اندازه 5/2×5/2 متر وجود
دارد كه نظریات مختلفی توسط سیاحان،
مورخان و ... درباره آن ابراز شده است.
برخی از مورخان ذكر كرده اند؛ كتاب
اوستا كه بر دوازده هزار پوست گاو
نوشته شده بود، در این اتاق نگاهداری
می شد. گروهی دیگر بر این باورند كه
این اتاق آرامگاه بردیا، پسر كورش بود
كه به وسیله برادرش كمبوجیه كشته شد.
تنی چند از مستشرقان بر این عقیده اند
كه آتش مقدس در این اتاق نگاهداری می
شد. اخیراً نیز اظهار شده است كه این
بنا رصد خانه بود. در دوران ساسانی در
این اتاق اسناد بسیار مهم دولتی
نگاهداری می شد. كتیبه ای ساسانی به
سه زبان پارسی میانه ( پهلوی ساسانی )
، پهلوی پارتی ، و یونانی در اطراف
این ساختمان هخامنشی حك شده است. بحث
اصلی این كتیبه ها، وقایع تاریخی
دوران شاپور اول در جریان جنگ ایران و
روم است كه در آن "والرین" ، امپراتور
روم شكست خورد و در 262 م. در بیشابور
زندانی شد.
منبع :
تاریخ ایران
عکس
:
آرشیو
|
