|
ترکیه
ترکیه (به ترکی استانبولی: Türkiye) با
نام رسمی جمهوری ترکیه (Türkiye
Cumhuriyeti)، کشوری اوراسیایی است که بخش
بزرگ کشور یعنی آناتولی یا آسیای کوچک در
جنوب باختر
آسیا و خاورمیانه واقع است و
بخش کوچکی نیز به نام تراکیه در منطقه
بالکان (منطقهای در جنوب خاور اروپا)
قرار دارد.
ترکیه در خاور با کشورهای
ایران،
جمهوری
آذربایجان
(نخجوان)،
ارمنستان، و
گرجستان، در جنوب
خاوری با
عراق و
سوریه؛ و در شمال باختری (بخش اروپایی) با
بلغارستان و
یونان همسایه است. همچنین
ترکیه از شمال با دریای سیاه، از باختر با
دو دریای کوچک مرمره و اژه، و از جنوب
باختر با دریای مدیترانه مرز آبی دارد. دو
تنگه راهبردی بسفر و داردانل نیز در
اختیار ترکیه است.
پهناوری ترکیه ۷۸۳،۶۵۴ کیلومتر مربع
(۳۷ام) است. ترکیه کشوری کوهستانی و پر
باران است. شکل این کشور مانند یک مستطیل
است که از سوی خاور و باختر امتداد یافته
است. ترکیه با قرار گرفتن در یکی از
حساسترین مناطق جهان، دارای موقعیت
جغرافیایی راهبردی و بسیار خوبی میباشد و
گذرگاه جنوب باختر آسیا و اروپا به حساب
میآید و کشورهای بسیاری، به ویژه ایران
از خاک ترکیه برای ترانزیت کالا و انرژی
استفاده میکنند.
زبان رسمی ترکیه، ترکی (استانبولی) است که
در گذشته با خط عربی (عثمانی) نوشته میشد
و از زمان تشکیل جمهوری ترکیه توسط آتاترک
در سال ۱۳۰۲ هجری خورشیدی (۱۹۲۳) با خط
لاتین نوشته میشود. ترکیه در میانه دو
فرهنگ شرقی و غربی میباشد. این کشور از
نظر علمی و دانشگاهی در سطح بالایی قرار
دارد.
ترکیه با نام
امپراتوری عثمانی در چند سده
گذشته، بخشهای بزرگی از خاورمیانه و جنوب
خاوری اروپا را در دست داشت. تا اینکه پس
از
جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراتوری
عثمانی، جمهوری ترکیه به رهبری مصطفی کمال
پاشا آتاترک در سال ۱۳۰۲ (۱۹۲۳) تاسیس شد.
ترکیه اکنون روابط بسیار خوبی با ایران
دارد و در چند سال گذشته سطح روابط
اقتصادی و فرهنگی دو کشور چند برابر شده
است.
تاریخچه
ترکیه کنونی در دوران باستان، تحت حکومت
دولتشهرهای متعددی مانند لودیه و ایونیا
قرار داشت. تا اینکه در حدود ۵۰۰ سال پیش
از میلاد، این دولتها توسط
کورش
بزرگ هخامنشی منقرض شد و ترکیه زیر سلطه
هخامنشیان
درآمد. پس از یورش اسکندر در سال ۳۳۳ پ.م.
آسیای کوچک (صغیر) به دست
سلوکیان
افتاد. و پس از اندکی رومیان جای آنها را
گرفتند.
بعدها امپراتوری روم به دلیل وسعت زیاد
دچار مشکل شد، تا اینکه در سال ۳۹۵ میلادی
امپراتور کنستانتین شهر بیزانتیوم
(کنستانتین/قسطنطنیه/استانبول/اسلامبول)
را پایتخت خود قرار داد؛ این اقدام مقدمه
تقسیم روم به دو بخش شرقی و غربی شد. از
آن پس روم شرقی یا امپراتوری بیزانس،
ترکیه کنونی را در دست گرفت. در سال ۴۶۳
هجری قمری، ترکمانان مسلمان سلجوقی به
فرماندهی آلب ارسلان به جنگ با امپراتوری
بیزانس شتافتند و در ملازگرد، سپاه
امپراتور بیزانس، رومانوس دیوجانوس
(Romanus Diogenos) را شکست دادند. بدیت
ترتیب نیمه شرقی ترکیه بدست سلجوقیان
افتاد و زمینه برای مسلمان شدن مردم آنجا
و نفوذ زبان ترکی به آنجا فراهم شد. ولی
نیمه غربی ترکیه در دست امپراتوری بیزانس
باقی ماند.
جمهوری
ترکیه
امپراتوری عثمانی در جنگ اول جهانی از هم
پاشید و مورد تهاجم بریتانیا و متحدانش
واقع شد. مصطفی کمال پاشا به دلیل
سازماندهی مقاومت ملی علیه دول خارجی
قهرمان ملی ترکیه گردید و توانست جمهوری
ترکیه را در سال ۱۳۰۲ (۱۹۲۳) بر پایه اصل
جدایی دین از سیاست بنا کند و ملقب به
آتاترک شد. وی خط لاتین را برای نوشتن
زبان ترکی مرسوم کرد و اقدامات بسیاری را
برای صنعتی و غربی شدن ترکیه انجام داد و
دوره نوینی را در ترکیه به وجود آورد.
بعد از یک دوران تکحزبی در سال ۱۳۲۹
(۱۹۵۰) حزب دمکرات از گروه سیاسی مخالف
قدرت را بدست گرفت و به تعداد احزاب اضافه
شد ولی آزادی سیاسی با دورههایی از
کودتاهای نظامیان در سالهای ۱۳۳۹، ۱۳۵۰ و
۱۳۵۹ شکسته شد. در سال ۱۳۵۳ ترکیه با
دخالت نظامی خود بر علیه کودتای یونانیان
در
قبرس مانع از الحاق قبرس به یونان شد.
در سال ۱۳۷۵ باز نیروهای نظامی دولتی را
که با برنامههای اسلامی روی کار آمده
بود، ساقط کرد. از سال ۱۳۶۳ (۱۹۸۴) تاکنون
حزب کارگران کردستان و حکومت ترکیه
درگیریهای نظامی بسیاری داشتهاند که
باعث مرگ بیش از ۳۰ هزار تن گردیده است.
ترکیه در سال ۱۳۲۵ به عضویت سازمان ملل
درآمد و در سال ۱۳۳۱ به ناتو پیوست. ترکیه
عضو جنبی جامعه اروپا است و اکنون با
اجرای اصلاحاتی سعی در تحکیم و تقویت مردم
سالاری و اقتصاد خود را دارد تا بتواند
مذاکرات برای عضویت در اتحادیه اروپا را
آغاز نماید.
زبان
زبان بیشتر مردم در ترکیه ترکی است ولی در
کنار آن زبانهای کردی, عربی و ارمنی در
میان گروه های قومی استفاده میشود. گروه
های قومی کوچکتری چون لازها، زازاها و
چرکسها به تنوع زبانی و فرهنگی این کشور
افزودهاند.
کردهای ترکیه بیشتر در جنوب شرقی و شرق
کشور زندگی میکنند. زبان رسمی این كشور
ترکی است. گروه های قومی کوچکتر در ترکیه
عبارتاند از آذربایجانی ها (شمال شرق)،
لازها (شمال)، عربها (جنوب) و ارمنیها
(استانبول).
ترکهای ترکیه از اقوام ترکمن سلجوقی
بودند که از آسیای میانه به فلات آناتولی
کوچ کردند و پس از غلبه بر امپراتوری
بیزانس (روم شرقی)، امپراتوری عثمانی را
در آنجا بنا نهادند.
جغرافیا
ترکیه در جنوب باختر قاره آسیا قرار
گرفته است. منطقه جغرافیایی که ترکیه در
آن قرار دارد آناتولی و آسیای کوچک (آسیای
صغیر) نیز نامیده میشود.
ترکیه پیوندگاه دو قاره مهم آسیا و اروپا
است. ترکیه در جنوب خاوری اروپا و جنوب
باختری آسیا واقع شدهاست و بین ۵/۳۶ و ۴۲
درجه عرض شمالی و ۲۶ و ۴۵ درجه طول شرقی
در نیمکره شمالی قرار گرفتهاست. سرزمین
ترکیه به صورت مستطیلی قابل تصور است که
طول آن از شرق تا غرب ۱۶۶۰ کیلومتر و عرض
آن بطور متوسط ۵۵۰ کیلومتر میباشد. ترکیه
از سه طرف به دریا احاطه شدهاست. از
دیدگاه وسعت ترکیه با ۷۸۳٬۵۶۲ کیلومتر
مربع سی و پنجمین کشور جهان بشمار میآید.
اقتصاد
اقتصاد ترکیه ترکیبی از صنایع بومی و مدرن
است که روز به روز بر دامنه اش افزوده
میشود. تولیدات فراوان کشاورزی ترکیه
درسال ۲۰۰۵ رتبه هفتم جهان را بدست آورد و
در سال ۲۰۰۶ برای ۱۱٫۲٪ از مردم ترکیه
اشتغال ایجاد کرد. بخش خصوصی اقتصاد ترکیه
نیز قوی و به سرعت در حال رشد است و نقش
مهمی در بانکداری, حمل و نقل و ارتباطات
دارد. در سالهای اخیر اقتصاد ترکیه رشد
خوبی داشته و رشد ۸٫۹٪ و ۷٫۴٪ را در
سالهای ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ بدست آوردهاست.
علاوه بر دامپروری، كشاورزی نیز درآن
معمول است و محصولات عمده آن عبارتند از:
گندم ـ جو ـ تنباكو ـ زیتون ـ نیشكر ـ چای
ومیوه. تركیه از لحاظ تولید آهن ـ فولاد
كروم ـ زغال سنگ و لیگنیت در خاورمیانه،
موقعیت والایی دارد.
منبع :
تاریخ ترکیه
عکس : آرشیو
|
