استقلال پرو

بحران اقتصادی به نفع شورش محلی از سال 1780 تا 1781 بود. این شورش به ریاست توپاک آمارو دوم بود.در این زمان، حمله ناپلئون به روسیه| حمله ناپلئونی از شبه جزیره ایبری و تزلزل قدرت ساطنتی رخ داد. شورش کریولهل هوانوکو (بخش پرو) هوانوکو در سال 1812 روی داد و شورش کوسکو (بخش پرو) کوزکو بین سالهای 1814 تا 1816 اتفاق افتاد. این شورشها از اصول آزادیخواهی دفاع می نمودند که به وسیله قانون اساسی 1812 قانون اساسی کادیز در سال 1812 تحریم شده بود.

نایب السلطنه پرو با حمایت قدرت گروه اقلیت حاکم کریول ها، به آخرین دژ قلمرو در آمریکای جنوبی تبدیل شد. این فرمانداری پس از مبارزات جدی قاره ای سیمون بولیوار| سایمون بولیوار و خوزه دسن مارتین خوزه د سان مارتین، از پا درآمد، که جانشین حکام سلطنتی شیلی پس از یک نبرد مهم در کوه های آند شدند، و در سال 1819، درشبه جزیره پاراکاس پاراکاس برکنار شده بودند، و در 28ژولای 1821 استقلال پرو را در لیما (بخش پرو) لیما اعلام کردند. سه سال بعد، سیطره اسپانیایی ها بطور کامل پس از نبردهای جونین جونین و نبرد آیاکوچو  از بین رفت. اما، اولین رئیس جمهور آن تا سال 1827، به قدرت نرسید.

 نیابت سلطنت پرو

فرانچسکو پیزارو، و برادرانش مجذوب اخبار پادشاهی ثروتمند و افسانه ای شدند. در سال 1531، آنها وارد کشوری شدند که هم اینک پرو نامیده می شود. ( اشکال دیگر کلمه پرو همچون "Biru "، "pirú "، و " Berú" نیز در آثار گذشته مشاهده می شوند.) بر طبق نظر رائول پوراس بارنچیا، زبان پرو نه یک زبان کوئچوا| کوئچوا و نه یک زبان اسپانیولی کارئیب| کارائیبی بودهف بلکه آن از زبانهای هیسپانیک هندو- هیسپانیک بوده است.

در آن زمان، امپراطوری اینکا در ورطه یک جنگ داخلی پنجساله بین دو شاهزاده، هواسکار و آتاهواپلا فرورفته بود. پیزارو با استفاده از این امتیاز در آن کشور یک کودتا انجام داد. در 16 نوامبر1532، در حالی مردم در (شهر) کاجاماکرا جشن می گرفتند، اسپانیایی ها طی نبرد کاجاماکرا، در یک اقدام شگفت انگیز  اینکا آتاهواپلا را تسخیر نمودند، موجب بهت فراوان در میان مردم و آماده شدن آنها برای دوره آتی مبارزه گردید. زمانی که هواسکار به قتل رسید، اسپانیایی ها آتاهوالپا را محاکمه کرده و به مرگ محکوم نمودند، و وی را خفه کردند.

برای مدت زمانی پیزارو ، حاکم ظاهری اینکا باقی ماندو پس از مرگ آتاهوالپا، توپاک هوالپا را به عنوان اینکا معرفی نمود. اما بدرفتاریهای این سردار فاتح ، ماهیت این ظاهرسازی را بسیار علنی ساخت. سیطره اسپانیایی ها با سرکوب خونین شورشهای بومی آتی به حکومت خود انسجام بخشید. این وضعیت در اثر مبارزه قدرت بین خانواده پیزارو و دیگو دی آلماگرو پیچیده شد. جنگ داخلی بلند مدتی گسترش یافت، که در نتیجه آن افراد پیزارو در نبرد لاس سالیناس پیروز شدند.

با این وجود، اسپانیایی ها از فرآیند استعماری خود غفلت نورزیدند. مهمترین رویداد، بنیانگذاری شهر لیما در ژانویه، 1535 بود که در نتیجه آن موسسات اداری در آن ایجاد شدند. لزوم انسجام اقتدار سلطنتی اسپانیا بر این مناطق، موجب تشکیل دربار| بارعام واقعی (دربار سلطنتی) شد. در سال1542، اسپانیایی ها قلمرو نائب سلطنت پرو| قصرهای جدید نایب سلطنت را پدید آوردند، که کمی بعد نایب سلطنت پرو خوانده شد. با این وصف، نایب سلطنت پرو تا زمان ورود فرنچسکو دی تولدو نائب سلطان در سال 1572، به رسمیت شناخته نشد.

فرانچسکو دتولدو به حکومت بومی در ویلکابامبا،با اعدام توپاک آمارو  پایان داد. او همچنین خواستار توسعه اقتصادی از طریق انحصار بازرگانی و استخراج معدنی ، و عمدتا از معادن نقره پوتوسی شد. او موسسه اینکا را تحت عنوان میتا (اینکا) میتا  به راه انداخت که یک سرویس اجباری عمومی بود تا جوامع بومی را تحت بردگی ظالمانه اقتصادی قرار دهد.

نایب سلطنت پرو ثروتمندترین و قدرتمندترین نائب السلطنه در کشورهای آمریکایی در قرن هجدهم شد. ایجاد نایب السلطنه هایی از فرمانداری گرانادای جدید گرانادای جدید ، فرمانداری ریودو دل پلاتا ریودو دل پلاتا (در گستره محدوده شان)، معافیتهای مالیاتی را از مرکز بازرگانی لیما به کاراکاس و بوینس آیرس منتقل ساخته، و کاهش تولید معادن و منسوجات، تخریب فزاینده نایب السلطنه پرو را تثبیت نمود. این وقایع جو مناسبی ایجاد کرد که ایده های آزادیجویانه را بین کریولو مردم کریولو اسپانیایی، یا مردم دو رگه توسعه داد.

 امپراطوری اینکا

اینکاها، پهناورترین و قدرتمندترین امپراطوری پیش از کریستف کلمب را ایجاد نمود. تاهوآنتیسویو ، که از کلمه زبان کوئچوا گرفته شده به مفهوم چهار ناحیه متحد  در آغاز قرن شانزدهم به بزرگترین وسعت خود رسید. این قلمرو ناحیه ای را پوشش می دهد که شامل از جنوب به اکوادور ، بخشی از کلمبیا ، از نیمه شمالی تا شیلی ، و از بخش شمال شرقی به آرژانتین ، و از جنوب تا غرب ، از بولیوی تا جنگلهای آمازون می شد.

این قلمرو از قبیله ای سرچشمه می گرفت که در بخش کوزکو قرار داشتند که پایتخت (آنها) شد. پاچاکوتی اولین حاکم مرزهای بسیار وسیع سرزمین کوزکو بود. اولاد وی بعدها با فتح جابرانه و صلح آمیز خود بر این قلمرو حکومت نمودند.

کوزکو، شهری سلطنتی نظیر پوما ایجاد گردید که به عنوان ساختار ریاست و اصلی سلطنت شکل گرفت، یعنی آنچه که هم اکنون به عنوان ساکسایهوآمان شناخته می شود. مرکز اداری، سیاسی و نظامی این امپراطوری در کوزکو قرار داشت. این امپراطوری به چهار بخش تقسیم می شد: چینچاسویو، آنتیسویو، کنتیسویو، کولاسویو.

کوئچوآ زبان رسمی بود که در میان شهروندان آن تکلم می شد. این زبان در همسایگی قبیله اصلی امپراطوری تکلم می شد. جمعیتهایی که تسخیر می شدند . قبایل، قلمروها، سرزمینها، و شهرها مجاز بودند به مذاهب و سبکهای زندگی خود عمل کنند، اما مجبور بودند رسوم فرهنگی اینکاها را نسبت به آداب خود مقدم و برتر بشمارند. اینتی، خدایگان خورشید، باید به عنوان یکی از مهمترین خدایان امپراطوری پرستش می شد. جانشین وی بر روی زمین  اینکا  ، امپراطور بود.

تاهوآنتینسویو در قلمروهایی با یک جامعه طبقه بندی شده، تشکیل شد که در آن اینکا ها فرمانروایی می کردند. تمدن اینکا توسط اقتصادی پشتیبانی می شد که براساس مالکیت اشتراکی زمین بود. در واقع ، امپراطوری اینکا، همچون یک طرح متمدن گستاخانه و جاه طلب مبتنی بر اندیشه خیال پردازانه تصور می شود که در آن هماهنگی روابط بین بشر، طبیعت، و اسطوره شناسی اینکا امری ضروری بود.

بسیاری از رسوم عجیب و جالب در آن مشاهده می شدند، مثلا" جشن مجلل (مسرفانه) اینتی رایمی که از خدای خورشید سپاسگذاری می نمود، و زنان جوانی که شامل زنان باکره خورشید بودند، و این باکره های مخصوص قربانی برای انتی وقف (نذر) می شدند. این امپراطوری کاملا" پهناور، نیز یک سیستم حمل و نقل جالب توجه جاده ای برای تمام نقاط قلمرو اش به نام سیستم جاده اینکا داشت، چاسکوئیس، حاملان پیغام بودند که اطلاعات را از هرجا در این قلمرو به (مرکز) کوزکو می رساندند.

ماچو پیکچو (در زبان کوئچوا : قله پیر ، ‌برخی اوقات شهر گمشده اینکاس نامیده می شود)، ویرانه ای بازمانده از اینکای قبل از کلمب است که بر روی حاشیه یک کوه بلند بر فراز دره اروبامبا، حدود 70 کیلومتری (44مایلی) شمال غرب کوزکو واقع شده است. اندازه ارتفاع نواحی آن بسته به این که داده های مربوط به ویرانه اشاره نماید یا حدود و ثغور کوهستان تفاوت می کن،اطلاعات جهانگردی راجع به ماچو پیکچو ، میزان ارتفاع آن را 2350 متر گزارش می کند. با وجود آن که قرنها از سوی جهان خارج به بوته فراموشی سپرده شده، اما مردم این نواحی آن را از یاد نبرده اند، و در سال 1911 توسط باستان شناس دانشگاه ییل، هیرام بینگهام، به اذهان جهانیان بازگردانده شد که وی آن را کشف نموده و کتاب پرفروشی راجع به آن نوشت. پرو به دنبال تلاشهای قانونی بوده است تا هزاران شیئ مصنوع (باستانی) را که بینگهام از این منطقه خارج کرده، به کشور بازگرداند.

از چشم انداز منطقگرایی اروپائی، امپراطوری اینکا همچون مدینه فاضله به نظر می آید. با این وجود، این تعبیر عملگرایانه سبب فراموشی این مسئله می شود که برخورد بین دو جهان بینی ضدالهی ، اثر مخربی بر توازن برتری جهانبینی اینکا داشته که در آن دو مدعی تاج و تخت از جنگ داخلی قلمرو اینکا برای رسیدن به اهدافشان بهره (امتیاز) گرفتند.

 فرهنگهای باستانی

شواهد باستان شناسی در مکانهایی همچون در غارهای پیکوئیماچای، آیاکوچو، شیواتروس، فرهنگ لاوریکوچا، پایجان، و توگوئپلا قرار دارد که نشان می دهد شکارچیان (جانوران وحشی) در ۲۰ هزارسال قبل در این نقاط سکنی داشته اند. برخی از قدیمی ترین تمدنهای چشمگیر در ۶ هزارسال پیش از میلاد در ایالتهای ساحلی شیلکا و پاراکاس و استانهای مرتفع کالجون دو هوآیلاس پدید آمده اند.

در حدود ۳۰۰۰ سال بر اساس شواهدی که در مکانهایی همچون کوتوش و هوآکا پرییتا نشان می دهد، ساکنان این منطقه شروع به کشت و بهره برداری از زمین نموده اند. کاشت گیاهانی چون ذرت و کتان "(گاسیپیوم باربادنس)" و نیز اهلی کردن جانوران آغاز گردید. ساکنان این نقاط به صنایع خانگی نظیر ریسندگی و بافندگی پنبه و پشم ، سبد بافی و سفالگری پرداختند.