دقیقی ، در راه احیای حماسه ملی

هر چند طرز شاعری ابومنصور دقیقی توسی ، در لفظ و معنی ساده و طبیعی و از جهاتی به شیوه رودکی است نظر به این که دقیقی ، نخستین کسی است که پس از مسعودی مروزی ، به نظم داستانهای ملی ایران همت گماشت و در واقع ، پیشوای فردوسی در این کار بود ، نام و یاد او را در این دوره می آوریم .

دقیقی که بر کیش زردشتی بود در جوانی به شاعری پرداخت و برخی از امرای چغانی ( نام خاندانی که پس از اسلام در ناحیه چغانیان واقع در مسیر علیای جیحون فرمانروایی داشتند ) و سامانی را مدح گفت و از آن جوایز گرانبها دریافت داشت . دقیقی ظاهرا به امر نوح بن منصور سامانی ماموریت یافت تا شاهنامه منثور ابومنصوری را که به نثر بود به نظم درآورد .

دقیقی هزار بیت بیشتر از شاهنامه را نسروده بود که به دست غلام خود کشته شد ( حدود 367 یا 369 ه . ق ) ، در حالی که هنوز جوان بوده و بخش عظیمی از داستانهای شاهنامه ناسروده مانده بود . فردوسی توسی شاعر استاد و همشهری دقیقی کار ناتمام او را دنبال کرد و با توفیق هم به پایان رسانید .

 آثار و اشعار دقیقی

از قصیده ها و غزلها و قطعات دقیقی بمانند اغلب شاعران عصر رودکی ، ابیاتی پراکنده بر جای مانده ، اما بسیاری از آنها از میان رفته است . از همین مقدار باقی مانده و اشاره هایی که برخی از شاعران پس از وی به موقعیت شعر و شاعری او داشته اند ، پیداست که وی در مدح و غزل ، روشی استوار داشته است ، او در ضمن قصیده ، از پندگویی و راهنمایی آدمیان و ترویج صفات مردانگی خودداری نمی کرده و گاهی ممدوح خود را به داشتن دلیلی و سخاوت و خرد بر می انگیخته است . زیباییهای طبیعت و تشبیهات رنگین ، هم در قصاید او راه یافته و هم به غزلهایش تازگی و جلوه خاصی خاصی داده است .

با این حال ، اثر جاوید و مهم او همان گشتاسپ نامه است که هر چند در استواری و کمال فنی به پای شاهنامه نمی رسد ، همچنان در متن حماسه جاویدان فردوسی رونق و جلوه خود را حفظ کرده است .

 اینک نمونه ای از شعر او را در این جا می آوریم :

   تا صبر بردهد

گویند صبر کن که ترا صبر بردهد

      آری دهد و لیک به عمر دگر دهد

من عمر خویشتن به صبوری گذاشتم

      عمری دگر بباید تا صبر ، بر دهد

  منبع : تاریخ ادبیات ایران

  عکس ها : آرشیو