پروین اعتصامی

پروین فرزند یوسف اعتصام الملک آشتیانی به سال 1285 ه . ش . در تبریز متولد شد . آموختن فارسی و عربی را در دامن خانواده آغاز کرد ، زیرا هم پدر او مردی فاضل و دانشمند بود و هم از درس آموزگاران خصوصی می توانست بهره ببرد .

پروین به پیشنهاد پدرش برای آموختن زبان انگلیسی وارد کالج آمریکایی تهران شد و پس از آن در سفرهای داخل و خارج همراه پدر بود . از همان آغاز به شعر و ادب علاقه نشان داد . سرودن شعر را از هشت سالگی آغاز کرد و نخستین شعرهایش را در مجله بهار ، که پدر او منتشر می کرد ، به چاپ رسانید و مورد تشویق اهل ادب قرار گرفت . از عوامل دیگری که موجب تقویت ذوق و پرورش استعداد شعری پروین شد ، رفت و آمد به محافل ادبی آن روزگار بود که پدرش با آنها سر و کار داشت . در یکی از همین محفلها بود که ملک الشعرای بهار ، که بعدها بر دیوان او مقدمه نوشت ، به استعداد او پی برد و او را تشویق کرد . پدر پروین قطعات دلکش و زیبا از کتب خارجی به فارسی بر می گرداند و دختر خردسالش را به نظم آنها تشویق می کرد . همین کار موجب شد که علاقه پروین به شعر و ادب فزونی گیرد و سرانجام او را بجد به عرصه شعر و شاعری رهنمون شود .

پروین در سال 1313 با یکی از بستگان پدرش ازدواج کرد و به کرمانشاه رفت ، اما به دلیل عدم توافق اخلاقی ، دو ماه بعد از همسر خود جدا شد و به تهران بازگشت . بعید نیست که طعم تلخ ناکامی در ازدواج ، بعدها در عاطفه شعری پروین و قطعات درناکی که در عطوفت به کودکان و درماندگان سرود ، موثر افتاده باشد . پروین سرانجام در سال 1320 به بیماری حصبه مبتلا شد و درگذشت ، در حالی که سی و پنج سال بیش نداشت .

 پروین و شیوه مناظره

یگانه اثر مانده از پروین دیوان اوست که بارها چاپ شده است . قصاید او پرنکته و نغز است ، در این قصاید هر چند پیروی از شیوه ناصرخسرو نمایان است ، از روانی و سادگی اسلوب سعدی هم بی بهره نیست . به این ترتیب در اشعار او دو شیوه خراسانی و عراقی ، به گونه ای تلفیق شده که شیوه ای تازه و مستقل پدید آورده است .

پروین در قطعات خود به سنایی و انوری توجه داشته ، اما در حد تقلید صرف باقی نمانده است . بیشتر قطعات او به صورت مکالمه و گفتگوست ، همان که اصطلاحی ادبی ( مناظره ) خوانده می شود .

دو طرف مناظره در شعر وی گاه دو آمیزادند ، مانند دزد و قاضی ، مست و هشیار ، یا دو جانور همچون : گربه و موش ، مور و مار ، گرگ و سگ . یا دو شی مثل سیر و پیاز ، کرباس و الماس ، گوهر و سنگ ، گل و شبنم . بدین سان مناظره حالت تمثیلی . گاهی ، علاوه بر آن ، صورت انسانی نمایی ( تشخیص ) و شعور یافتن غیر ذی شعور پیدا می کند .

مضامین پروین بیشتر از دیگران وام گرفته ایت و مضمون بکر و بدیع که بکلی بی سابقه باشد در دیوان او بسیار نیست ، آنچه کار وی را ممتاز و مشخص می کند شکل تصرف در مضامین و کیفیت ارائه آنهاست که اغلب بدیع و نادر و مخصوص خود اوست .

پروین در روزگار پر آشوب و پر مساله ای می زیست . اختناق سیاسی و دشواریهای اجتماعی زمانه او در شعر اغلب شاعران پوشیده و آشکار مطرح شده است ، اما وی با لطافت روح و مناعت اندیشه ای ، که می توان از آن به گونه ای عرفان جدید تعبیر کرد ، از کنار همه این مسائل گذشته و به جای منعکس ساختن اوضاع  اجتماعی و سیاسی نامطلوب ، با طرح کلیات اخلاقی و بیان فقر و محرومیت و نیازهای شدید عاطفی بویژه که در نسل جوان ، به نوعی برداشت اجتماعی - اخلاقی بسنده کرده است .

اگر از روح عاطفی و مادرانه ای که در برخی از قطعات پروین موج می زند و شعر او را مناسب حال کودکان و نوجوانان وانمود می کند ، چشم بپوشیم بر روی هم شعر او مردانه و از نظر فکر و موسیقی و صور خیال ادامه اشعار پیشین زبان فارسی است .

  منبع : تاریخ ادبیات ایران

  عکس : آرشیو