|
سونوگرافی
سونوگرافی از لفظ
لاتین
sound به
معنای صوت و نیز
graphic
به معنای شکل و
ترسیم گرفته شده
است و
ultrasound
از
ultra به
معنای ماورا و
نیز
sound به
معنای صوت یا صدا
گرفته شده است .
در انجام
سونوگرافی همیشه
سوالاتی مطرح می
شود از جمله :
آیا با انجام
سونوگرافی خطری
انسان را تهدید
می کند ؟
چرا باید برای
انجام سونوگرافی
مایعات نوشید ؟
چرا در سونوگرافی
تصویر استخوانهای
بدن دیده نمی شود
؟
در سال 1876
میلادی فرانسیس
گالتون برای
اولین بار پی به
وجود امواج
فراصوت برد . در
زمان جنگ جهانی
اول ، کشور
انگلستان - برای
کمک به جلوگیری
از غرق شدن
کشتیهایش به
وسیله زیر دریایی
های آلمانی در
اقیانوس آتلانتیک
شمالی دستگاه کشف
زیر دریایی به
کمک امواج صوت به
نام سونار ابداع
کرد . این دستگاه
امواج فراصوت
تولید می کرد که
در پیدا کردن
مسیر کشتیها
استفاده می شد .
این شیوه در زمان
جنگ جهانی دوم
تکمیل شد ، و بعد
ها در صنعت برای
تشخصی شکاف در
فلزات مورد
استفاده قرار
گرفت .
بعد از کاربردی
که انعکاس صوت در
جنگ داشت این
دستاورد وارد
عرصه پزشکی شد .
نخستین دستگاه
تولید کننده
امواج فراصوت در
پزشکی در سال
1937 به وسیله
فردی به نام
دوسیک اختراع و
روی مغز انسان
امتحان شد . اگر
چه اولتراسوند در
ابتدا فقط برای
مشخص کردن خط وسط
مغز بود اما
اکنون به صورت
روش تشخیص و
درمانی مهمی در
پزشکی در آمده
است .
امواج فراصوت به
شکلی از امواج
مکانیکی گفته می
شود که طول موج
آنها بالاتر از
حد شنوایی انسان
باشد . گوش انسان
قادر است بین 30
هرتز تا 30 هزار
هرتز را بشنود .
هر موج آشفتگی
مکانیکی در محیط
گاز یا مایع یا
جامد است که به
بیرون از چشمه
صوتی و با سرعتی
یکنواخت و معین
حرکت می کند . در
حرکت یا گسیل موج
مکانیکی ، ماده
منتقل نمی شود .
اگر ارتعاش ذرات
در جهت عمود بر
انتشار صوت باشد
، موج عرضی است
که بیشتر در
جامدات رخ می دهد
، در صورتی که
ارتعاش در راستای
انتشار امواج
باشد ، موج طولی
است .
انتشار در
بافتهای بدن به
صورت امواج طولی
است . از این رو
در پزشکی با این
گونه امواج سر و
کار داریم .
روشهای تولید
امواج فراصوت
فشار مکانیکی و
نیروی الکتریکی
را در محیط اثر
را روش پیزو
الکتریسیته می
گویند . به طور
مثال بلورهایی
وجود دارد که بر
اثر فشار مکانیکی
نیروی الکتریکی
تولید می کنند و
بر عکس ایجاد
اختلاف پتانسیل
در دو سوی همین
بلور و در همین
زمینه باعث
فشردگی و انبساط
آنها می شود که
ادامه دادن به
این فشردگی و
انبساط باعث
نوسان و تولید
امواج می شود .
مواد ( بلورهای )
دارای این ویژگی
را پیزو الکتریک
می گویند .
اثر پیزو
الکتریسیته فقط
در بلورهایی وجود
دارد که تقارون
مرکزی ندارند .
بلور توآرتز از
این دسته مواد
است و اولین ماده
هایی بود که برای
امواج فراصوت از
آن استفاده می شد
و اکنون هم
استفاده می شود .
اگر چه مواد
متبلور طبیعی با
خاصیت پیزو
الکتریسیته باشند
فراوان است ، ولی
در کار برد امواج
فراصوت در پزشکی
از کریستالهایی
استفاده می شود
که سرامیکی است و
به طور مصنویی
تهیه می شود . از
نمونه این
کریستالها مخلوطی
از زیر کونیک و
تیتانیت سرب (zirconat
lead titanat
lead )
است مه به شدت
خاصیت پیزو
الکتریسیته دارند
. به این مواد که
واسطه برای تبدیل
انرژی الکتریکی
به انرژی مکانیکی
و برعکس است مبدل
یا تراسیوس می
گویند .
ترانسدیوسر
اولتراسونیک به
کار می رود که
علامت الکتریکی
را به انرژی
فراصوت تبدیل کند
که به داخل بافت
بدن نفوذ و انرژی
فراصوت انعکاس
یافته را به
علامت الکتریکی
تبدیل کند .
روش مگنتو
استریکسیون
این خاصیت در
مواد فرو
مغناطیسی تحت
تاثیر میدان
مغناطیسی به وجود
می آید . این
مواد در این
میدانها تغیر طول
می دهند و بسته
به طول موج (
شمارش زنشهای
کامل موج در هر
ثانیه ) جریان
متناوب به نوسان
در می آید و
امواج فراصوت
تولید می کند .
این مواد در
پزشکی کاربرد
ندارد و شدت
امواج تولید شده
به این روش کم
است وبیشتر
کاربرد
آزمایشگاهی دارد
.
عکس : آرشیو
|
