دستگاه گردش خون

عمل دستگاه گردش خون در بدن انتقال اکسیژن و مواد غذایی از شش ها و دستگاه گوارش به تمام نقاط بدن است . دستگاه گردش خون از سه جزء تشکیل شده است :

1 . مایعی به نام خون که مواد غذایی و اکسیژن را در آن حمل می شود .

2. یک شبکه از رگها که خون در آنها حرکت می کند و انشعابات آنها به تمام نقاط بدن میرسد .

3. یک تلمبه بنام قلب که با تولید نیروی مکانیکی لازم ، خون را در رگها حرکت می دهد .

خون و دستگاه گردش دو عمل مهم دیگر را نیز انجام می دهند که یکی انتقال مواد دفعی سلولهای بدن به اندامهای دفعی مانند ششها و کلیه هاست و عمل مهم دیگر ، ایجاد یک سیستم ارتباطی بین سلولها ، اندامها و دستگاهای مختلف بدن جهت انجام انواع ارتباطهای شیمیائی و فیزیولوژیک است . مثلا هورمونهای مختلف غدد به خون می ریزند و از طریق گردش آن به اندامهای مختلف بدن میرسند . همینطور گلبولهای سفید در خون حرکت کرده و خود را به مناطق آسیب دیده بدن رسانده و با باکتریها مبارزه می کنند .

قلب مرکز دستگاه خون بوده و اندامی است ماهیچه ای و حفره دار که بی وقفه و مدام با نظم مخصوص بخود همچون تلمبه ای خون دریافت شده را توسط عروق شریانی به تمام اعضاء و اندامهای مختلف بدن فرستاده و به وسیله عروق وریدی یا سیاهرگها خون منتشر در بدن را جمع آوری و برای ارسال مجدد آماده می نماید قلب از نظر تشریحی دارای چهار حفره مجزا از هم است که دو قسمت بالا را دهلیز راست و چپ می نامند و دو حفره پائین بطن راست و بطن چپ نامیده می شوند .

 انواع رگها

سه نوع رگ در بدن انسان وجود دارد .

 سرخرگ یا شریان

سرخرگها که خون را از قلب به اندامهای مختلف بدن می برند و هر چه از قلب دور می شوند انشعابات بیشتری حاصل کرده و کوچکتر می شوند . در مجاورت سلولها ، سرخرگهای کوچک به رگهای بسیار باریکی بنام مویرگ متصل می شوند که جدار آنها فقط از یک لایه سلول درست شده است و تبادل مواد بین سلول ها و خون در کنار مویرگها صورت می گیرد . مویرگها در سوی دیگر خود به ساهرگها متصل می شوند . سیاهرگها هم به یکدیگر متصل شده و خون را دوباره به قلب باز می گردانند .

سرخرگها دارای خون روشن همراه با اکسیژن می باشند . وقتی هموگلبین خون با اکسیژن ترکیب می شود تولید اکسی هموگلبین می کند که رنگ آن روشن تر از هموگلبین است و قرمزی خون شریانی بهمین دلیل است . نیروی ناشی از ضربان قلب مهمترین عامل گردش خون در سرخرگهاست و بعلت فشار خون در سرخرگها ، اگر سرخرگی بریده شود خون قرمز روشن به بیبرون فوران می کند ، جهت جریان خون در سرخرگها از طرف قلب به طرف اندامهاست .

سرخرگهای شش استثنا خون تیره رنگ برای تصفیه را از بطن راست قلب به طرف ششها هدایت می نماید و از آنجا که هر رگی که از قلب خون می برد سرخرگ نامیده می شود . به این نام خوانده می شوند .

 سیاهرگ یا ورید

ساهرگها عروقی هستند که خون جمع آوری شده ار اندامهای بدن را به دهلیزهای قلب بر می گردانند . خون در سیاهرگها عموما از سمت اعضاء بدن به سمت قلب در جریان است .

هموگلبین خون با انیدرید کربنیک حاصل از سوخت و سازنسجی تولید کربوکسی هموگلبین می نماید که رنگ تیره تری دارد و بدین دلیل است که خون وریدها را برنگ قرمز تیره می بینیم . در سیاهرگها فشار خون باقیمانده از ضربان قلب بسیار ناچیز است و چنانچه سیاهرگی بریده شود خون قرمز تیره ، بدون جهش و فوران است و جهت حرکت آن از سمت اندامها به سمت قلب است .

سیاهرگهای ششی استثنا خون روشنی را که توسط سرخرگهای ششی به شش ها آورده شده و سپس تصفیه شده است از شش ها به دهلیز چپ هدایت می کنند از آنجا که هر رگی که به قلب خون می آورد سیاهرگ نامیده می شود به این نام خوانده می شوند .

 عروق لنفاوی

قسمتی از مواد بخصوص که از پلاسمای خون جدا شده ، از طریق مویرگها به داخل بافت نفوذ کرده و وارد یک مویرگ بسته لنفی می شوند . این رگهای لنفی بیکدیگر متصل شده و رگهای بزرگتری را بوجود می آورند که عروق لنفاوی نامیده می شوند .