آداب سخن گفتن

باید که بسیار نگوید و سخن دیگری به سخن خود قطع نکند ، هر که حکایتی یا روایتب کند که او بر آن واقف باشد ، وقوف خود بر آن اظهار نکند تا آن کس آن سخن را به اتمام رساند ، و چیزی را که غیر او پرسند جواب نگوید ، و اگر از جماعتی کنند که او داخل آن جماعت بود بر ایشان سبقت ننماید ،  اگر به کسی به جواب مشغول شود و او بر بهتر از آن جوابی قادر بود ، صبر کند تا آن سخن تمام شود ، پس جواب خود بگوید ، بر وجهی که متقدم طعن نکند و در مجاورتی که به حضور او میان دو کس رود خوض ننماید ، و اگر از او پوشیده دارند استراق سمع نکند و تا او را با خود در آن سر مشارکت ندهند ، مداخله نکند .

با مهتران سخن به کنایت گوید ، و آواز نه بلند دارد و نه آهسته ، بلکه اعتدال نگاه می دارد .  اگر در سخن او معنی غامض افتد ، در بیان آن به مثالهای واضح جهد کند والا شرط ایجاز نگاه دارد ، و الفاظ غریب و کنایات نامستعمل به کار ندارد ، تا سخنی که با او تقریر می کنند تمام نشود به جواب مشغول نگردد ، و تا آنچه خواهد گفت در خاطر مقرر نگرداند در نطق نیارد ، مگر که بدان محتاج شود ، و اگر بدان محتاج شود قلق و ضجرت ننماید و فحش و شتم بر لفظ نگیرد ،  اگر به عبارت از چیزی فاحش مضطر گردد ، بر سبیل تعرض کنایت کند از آن ، و مزاح منکر نکند ، از غیبت و نمامی و بهتان و دروغ گفتن تجنب کند و چنانکه به هیچ حال بر آن اقدام ننماید ، با اهل آن مداخله نکند و استماع آن را کاره باشد ، و باید که شنیدن آو از گفتن بیشتر بود . از حکیمی پرسیدند که : چرا استماع تو از نطق زیادت است ؟ گفت : زیرا که مرا دو گوش داده اند و یک زبان ، یعنی دو چندان که گویی شنو .

بر گرفته از کتاب اخلاق ناصری :

کتاب اخلاق ناصری کتابی است به زبان فارسی درباره حکمت عملی ، اصول اخلاق ، تالیف خواجه نصر الدین توسی از علمای بزرگ ریاضی و نجوم و حکمت ایران در قرن هفتم هجری . خواجه در این کتاب به خوبی سخنان افلاطون و ارسطو را در زمینه اخلاق و هر گونه دستوری که در زندگی عملی به کار می رود جمع آوری نموده و عقاید گذشتگان را شرح کرده است . این کتاب در حدود سال 633 ه . ق تالیف شده است .

  منبع : اخلاق ناصری

  عکس : آرشیو